Όταν η κουβέντα πάει στο ποδήλατο, τότε οι δύο χώρες που ξεχωρίζουν παγκοσμίως είναι η Δανία και η Ολλανδία. Οι περισσότερες/οι, αν δεν έχουμε πάει, θα έχουμε παρακολουθήσει βιντεάκια με ατελείωτα ποτάμια ποδηλατών και ποδηλατισσών ακόμη και με άσχημες καιρικές συνθήκες, όταν βρέχει, όταν έχει αέρα, όταν χιονίζει. Με ρούχα καθημερινά ή πιο επίσημα, παιδιά, γονείς, ηλικιωμένες/οι, προς και από τη δουλειά, το σχολείο ή το πανεπιστήμιο, μόνες/οι τους, παρέες, οικογένειες, με ποδήλατα διαφόρων τύπων…..
Συνήθως αναφέρεται πρώτα η Δανία και η Κοπεγχάγη. Έπεται η Ολλανδία. Εάν όμως κάποια/ος κάνει μία μικρή περιήγηση στο διαδίκτυο σε σχετικές ιστοσελίδες μαζί με τη θέαση ορισμένων βίντεο και την ανάγνωση σχολίων από ειδικούς και μη, αλλά και έχοντας πρώτα μιλήσει με κάποιες/ους που έχουν ζήσει η έχουν επισκεφθεί την χώρα αυτή, γρήγορα θα αναθεωρήσει. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ποδηλατικής ανάπτυξης των Χωρών, τον Bicycle Country Index, η Ολλανδία καταλαμβάνει συνεχώς την πρώτη θέση διεθνώς, αφήνοντας τη Δανία στη δεύτερη. Η Δανία βρίσκεται ένα σκαλοπάτι πάνω από όλες τις άλλες χώρες, ενώ η Ολλανδία είναι ένα σκαλοπάτι πάνω από τη Δανία. Γιατί;
Η Ολλανδία διαθέτει ένα υπερεκτεταμένο δίκτυο ποδηλατοδρόμων με 35.000 χιλιόμετρα ποδηλατοδρόμων (σε μία χώρα που η χερσαία έκταση της είναι ελάχιστα μικρότερη από της Μακεδονίας) και στον αστικό ιστό και στην εξοχή. Αυτό αντιστοιχεί σε πάνω από 2 μέτρα ποδηλατόδρομου για κάθε κάτοικο. Ο χάρτης του ποδηλατικού δικτύου στην Ολλανδία μοιάζει με δαντέλα, με αραχνοΰφαντο. Μπορείς να πας όπου θέλεις στην Ολλανδία με το ποδήλατο: παραδείγματος χάριν από μία πόλη σε μία άλλη ή ακόμη και να φτάσεις στην παραλία. Γρήγορα, με ασφάλεια και άνεση. Και απολαμβάνοντας συχνά την ομορφιά της φύσης, εικόνες και μελωδίες!
Ένας/μία Ολλανδός/ή διανύει κατά μέσο όρο με το ποδήλατο περίπου 1.000 χιλιόμετρα το χρόνο, ενώ μία νέα ή ένας νέος περίπου 2.000 χιλιόμετρα. Κάνετε εύκολα τους υπολογισμούς: είναι 18 δισεκατομμύρια τα διανυόμενα χιλιόμετρα το χρόνο με το ποδήλατο. Υπάρχουν 22-23 εκατομμύρια ποδήλατα για 18 περίπου εκατομμύρια κατοίκους – πάνω από 1.3 ποδήλατο ανά κάτοικο. Η μία στις τέσσερις μετακινήσεις (σύμφωνα με άλλες πηγές, όπως το Κεντρικό Γραφείο Στατιστικής της Ολλανδίας, σχεδόν η μία στις τρεις) σε εθνικό επίπεδο γίνεται με το ποδήλατο. Στην Ουτρέχτη, πόλη που για πολλούς θεωρείται κορυφαία όσον αφορά τις ποδηλατικές υποδομές, το 94% των κατοίκων έχει τουλάχιστον ένα ποδήλατο. Στην Ουτρέχτη υπάρχει και το μεγαλύτερο πάρκινγκ ποδηλάτων στον κόσμο κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό, χωρητικότητας 12.500 θέσεων!
Αυτό που ξεχωρίζει την Ολλανδία είναι και το εκτεταμένο συνεκτικό δίκτυο (12.000 χιλιόμετρα στη Δανία), αλλά κυρίως ότι οι Ολλανδέζες και οι Ολλανδοί προσέχουν πάρα πολύ την ασφάλεια. Ο σχεδιασμός είναι βασισμένος στη Φιλοσοφία «Συντονισμένου Δικτύου», όπου το στοιχείο της ασφάλειας είναι ενσωματωμένο και κυρίαρχο. Οι ποδηλατόδρομοι είναι διαχωρισμένοι από την κίνηση των οχημάτων είτε με νησίδες, είτε με παρτέρια, είτε με δέντρα, είτε με γέφυρες και σήραγγες. Συχνά μακριά από τους δρόμους των αυτοκινήτων. Επίσης, δίνεται προτεραιότητα στο ποδήλατο. Οι διασταυρώσεις είναι έτσι σχεδιασμένες, ώστε οι ποδηλάτες/ισσες να είναι ασφαλείς, αλλά και να έχουν προτεραιότητα. Αποφασιστικές κινήσεις, όπως το σχέδιο Sustainable Safety έχουν μειώσει τα θύματα κατά πάνω από 80% από τις αρχές της δεκαετίας του ’70.
Παρακολουθώντας βιντεάκια στο διαδίκτυο, εύκολα διαπιστώνεις πως οι Ολλανδοί/ές κυκλοφορούν σχεδόν όλες/οι χωρίς κράνος. Με κράνος μόνο τα πολύ μικρά παιδιά ή όσες/οι κάνουν αγωνιστική ποδηλασία ή οι τουρίστριες/στες. Η έλλειψη κράνους δείχνει ότι κυριαρχεί μία αίσθηση ασφάλειας, ηρεμίας, γαλήνης. Οι ταχύτητες είναι μικρές, και το σύστημα είναι σχεδιασμένο να αποφεύγει τις συγκρούσεις, αντί να βασίζεται σε προστατευτικό εξοπλισμό. Δεν ανταγωνίζεται ο ένας τον άλλον. Δεν πάνε στον πόλεμο! Επίσης, υπάρχουν έρευνες (π.χ. από το Πανεπιστήμιο του Μπαθ) που δείχνουν ότι, όταν φοράς κράνος, οι οδηγοί μειώνουν την απόσταση από την ποδηλάτισσα ή τον ποδηλάτη, νιώθοντας ότι εκείνη/ος είναι πιο ασφαλής. Στην αντίθετη περίπτωση, οι οδηγοί αυτοκινήτων συνειδητοποιούν ότι είσαι πιο ευάλωτη/ος και συμπεριφέρονται πιο προσεκτικά. Άλλωστε στην Ολλανδία είναι συνήθως και οι ίδιες/οι οι οδηγοί ποδηλάτισσες και ποδηλάτες. Η Ολλανδία έχει το μικρότερο ποσοστό τροχαίων συγκρούσεων με ποδήλατο αναλογικά με τα διανυόμενα χιλιόμετρα παγκοσμίως, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ.
Βοηθάει, βεβαίως, το ανάγλυφο της χώρας. Μιλάμε για μία χώρα επίπεδη που το ψηλότερο σημείο είναι ένας λοφίσκος που ίσως είναι πιο δύσκολο να μάθεις να προφέρεις το όνομά του παρά να τον ανέβεις! Από την άλλη, πολλές περιοχές της Ελλάδας είναι επίπεδες, αλλά και στην πρωτεύουσα Αθήνα οι περισσότεροι από τους δήμους είναι επίπεδοι ή με μικρές ανηφοροκατηφόρες. Άρα αυτά δεν αποτελούν σοβαρές δικαιολογίες. Επίσης, να φέρουμε στο μυαλό μας τον καιρό στην Ολλανδία. Πάρα πολύ συχνά φυσούν δυνατοί αέρηδες και πάρα πολλές μέρες του χρόνου βρέχει. Και χιονίζει πιο συχνά στις επίπεδες πόλεις της Ολλανδίας από ότι στις επίπεδες πόλεις στην Ελλάδα. Ο καιρός, λοιπόν, όπως και το ανάγλυφο, δεν είναι το κλειδί για την εξήγηση της επιτυχίας.
Θα πει κάποιος ότι οι Ολλανδοί οδηγοί είναι δυσαρεστημένοι. Κάθε άλλο. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τις σχετικές έρευνες, όπως αυτές του Ινστιτούτου Έρευνας Κυκλοφορίας (SWOV). Η κυριαρχία αυτή του ποδηλάτου, οι αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες και οι κατάλληλες για τις πεζές και τους πεζούς υποδομές βοηθούν, έτσι ώστε να υπάρχει μικρότερη κίνηση στους δρόμους. Έτσι, αυτοί που επιλέγουν να χρησιμοποιούν αυτοκίνητο είναι και αυτοί ευχαριστημένοι. Οι οδηγοί άλλωστε συνήθως είναι και ποδηλάτες/ποδηλάτισσες, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω. Μία κοινωνία μεγαλύτερης δικαιοσύνης και μικρότερων ανισοτήτων: χρησιμοποιείς όποιο μέσο θέλεις και νιώθεις ευχαριστημένη/ος με αυτό. Στις νεαρές ηλικίες επιλέγουν να χρησιμοποιούν το ποδήλατο, γιατί τους προσφέρει σωματική και ψυχική ευεξία. Επίσης, θεωρείται σχεδόν κοινωνικά και ηθικά απορριπτέο να χρησιμοποιείς αυτοκίνητο για μικρές αποστάσεις, αφού έχεις την σωματική ικανότητα να χρησιμοποιείς τα πόδια σου, είτε περπατώντας είτε ποδηλατώντας. Έχει γίνει πια τρόπος ζωής, βασικό συστατικό της εθνικής ταυτότητας.
Πώς το κατάφεραν;
Τη δεκαετία του ’70 τα θύματα τροχαίων συγκρούσεων είχαν φτάσει πάνω από τρεις χιλιάδες το χρόνο, ανάμεσα στα οποία 500 με 600 κάθε χρονιά ήταν παιδιά! Οι άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους, για να διαμαρτυρηθούν για αυτό το έγκλημα. Μαζικές συγκεντρώσεις και πορείες με κυρίαρχο σύνθημα «Stop de Kindermoord» (Σταματήστε τη δολοφονία των παιδιών). Τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν. Προς το πολύ καλύτερο. Συνέβαλε σε αυτό και η πετρελαϊκή κρίση του 1973, η οποία είχε οδηγήσει σε μεγάλη αύξηση των τιμών στα καύσιμα. Οι πολιτικοί ακολούθησαν το κοινωνικό αίτημα, παίρνοντας γενναίες αποφάσεις. Δόθηκε προτεραιότητα στους ανθρώπους και όσον αφορά τα τροχοφόρα στα ποδήλατα. Επίσης, να τονιστεί ότι η Ολλανδία δεν έχει κάποια σημαντική αυτοκινητοβιομηχανία, η οποία θα έβαζε διακριτικές ή αδιάκριτες τρικλοποδιές στις προσπάθειες αυτές. Υπήρχε, επίσης, η παράδοση της μετακίνησης με το ποδήλατο πριν από το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και τη «χρυσή εποχή» του αυτοκινήτου στη συνέχεια.
Άρα, κυρίως δυναμική διεκδίκηση και γενναία πολιτική βούληση. Οι ποδηλατόδρομοι εύκολα φτιάχνονται και είναι φτηνοί στην κατασκευή και τη συντήρηση τους, ενώ ποδήλατο μπορεί να μάθει να κάνει κάποια/ος από πολύ μικρή ηλικία. Σημειωτέον: τα περισσότερα παιδιά στο Δημοτικό στην Ολλανδία πηγαίνουν με το ποδήλατο με τους γονείς τους και κάποια (στις μεγαλύτερες τάξεις του δημοτικού) χωρίς τους γονείς τους. Στην Ελλάδα αυτό θα θεωρούνταν παραμέληση τέκνου! Στις/ους έφηβες/ους τα ποσοστά γιγαντώνονται: 9 στις/ους 10 πηγαίνουν στο σχολείο με το ποδήλατο.
Για να μην μείνει παραπονεμένη και η υπέροχη Κοπεγχάγη της Δανίας, να πούμε ότι θεωρείται ίσως η κορυφαία όσον αφορά την αστική εμπειρία που σου προσφέρει, όταν ποδηλατείς. Επίσης, είναι η πιο γρήγορη όσον αφορά την μετακίνηση εργαζομένων προς τη δουλειά τους. Χρησιμοποιώντας και τη γλώσσα των αριθμών: έχει το πιο πυκνό ποδηλατικό δίκτυο στον κόσμο, με 52 χλμ ποδηλατόδρομων ανά 100 χλμ δρόμων.
Οπότε, εάν δεν μπορούμε να γίνουμε Ολλανδία, Άμστερνταμ ή Ουτρέχτη ας γίνουμε, σε ένα πρώτο στάδιο, Δανία, Κοπεγχάγη! Ή… και τα γειτονικά μας Τίρανα, που έχουν κάνει εντυπωσιακά βήματα τα τελευταία χρόνια, αποδεικνύοντας ότι η αλλαγή είναι δυνατή ακόμη και χωρίς ιδιαίτερα πλούτη ή ιδανικές συνθήκες.
Βαγγέλης Δήμας, εκπαιδευτικός
















